Tỉnh “vùng khó” không buông tay để xã xa, phường rộng tự xoay

Giám đốc Sở Nội vụ Điện Biên Nguyễn Tiến Đạt cho rằng thách thức lớn nhất không còn nằm ở việc kiện toàn tổ chức mà là bảo đảm đủ con người để gánh khối lượng công việc lớn ở cơ sở.

"Điểm nghẽn giờ không còn là bộ máy mà là con người"

     Sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa phương cho rằng giai đoạn khó nhất là sắp xếp tổ chức đã đi qua. Với Điện Biên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở đâu, thưa ông?
     Tôi cho rằng giai đoạn đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cũng như nhiều địa phương khác, Điện Biên gặp không ít bỡ ngỡ do đây là cuộc cải cách rất lớn, chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, sau một năm, bộ máy cơ bản đã vận hành ổn định, chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp được phân định rõ hơn, việc giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp được duy trì thông suốt.

     Điều chúng tôi trăn trở hiện nay không còn nằm ở việc tổ chức lại bộ máy mà là nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy ấy, đặc biệt là năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.

     Cấp xã hôm nay không chỉ thực hiện những nhiệm vụ vốn có mà còn tiếp nhận nhiều phần việc trước đây thuộc cấp huyện. Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có kiến thức chuyên môn toàn diện hơn, kỹ năng quản trị tốt hơn, khả năng ứng dụng công nghệ số cao hơn và tư duy phục vụ người dân ngày càng chuyên nghiệp hơn.

Giám đốc Sở Nguyễn Tiến Đạt kiểm tra tại Trung tâm phục vụ hành chính công tại xã Búng Lao
(Ảnh: NVCC).

     Đây là yêu cầu chung của cả nước, nhưng đối với Điện Biên, áp lực còn lớn hơn bởi đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới.

     Áp lực đó được thể hiện cụ thể như thế nào, thưa ông?
     Điện Biên có địa hình chủ yếu là núi cao, chia cắt mạnh; nhiều xã có diện tích rộng, khoảng cách từ trung tâm xã đến các bản xa hàng chục kilômét. Toàn tỉnh có 19 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 80% dân số. Đây đều là những yếu tố tác động trực tiếp đến việc tổ chức và vận hành chính quyền cơ sở.

     Trong điều kiện đó, khi cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ và thẩm quyền hơn, áp lực không chỉ nằm ở khối lượng công việc tăng lên mà còn ở chất lượng đội ngũ thực hiện.

     Thực tế những ngày đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa vẫn còn thiếu cán bộ ở các lĩnh vực chuyên môn như đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Một bộ phận cán bộ phải tiếp cận đồng thời nhiều quy định, quy trình mới nên cần thêm thời gian để bồi dưỡng, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực thực thi.

     Theo tôi, nếu không giải quyết tốt bài toán con người thì việc phân cấp mạnh cho cấp xã sẽ rất khó phát huy hết hiệu quả như kỳ vọng.

Không giao thêm việc rồi để cấp xã tự xoay

     Khi cấp xã được giao thêm việc trong khi nguồn nhân lực chưa đồng đều, Điện Biên đã lựa chọn cách tiếp cận như thế nào?

     Ngay từ khi triển khai mô hình mới, chúng tôi xác định không thể giao thêm nhiệm vụ rồi để các xã tự xoay xở. Quan điểm của tỉnh là phải đồng hành với cơ sở trong suốt quá trình chuyển đổi. Nơi nào còn thiếu nhân lực, thiếu chuyên môn thì cấp tỉnh phải chủ động hỗ trợ để bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân.

     Một trong những giải pháp được triển khai ngay từ đầu là tham mưu UBND tỉnh điều động, biệt phái 124 công chức, viên chức từ cấp tỉnh về các xã, phường còn thiếu nhân lực hoặc gặp khó khăn trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới.

     Đây không phải là sự điều chuyển mang tính cơ học mà được tính toán theo đúng nhu cầu thực tế của từng địa phương. Lực lượng tăng cường tập trung vào những lĩnh vực mà cấp xã đang chịu áp lực lớn nhất như nội vụ, tài chính, đất đai, xây dựng, công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Chính vì vậy, đến nay, các xã, phường cơ bản đảm bảo nhân sự có các chuyên môn sâu, không còn tình trạng thiếu hụt như giai đoạn đầu.

     Nhiều địa phương cũng điều động cán bộ về cơ sở. Theo ông, điều gì tạo nên sự khác biệt trong cách làm của Điện Biên?

     Điều chúng tôi hướng tới không đơn thuần là bổ sung đủ người để giải quyết công việc trước mắt. Quan trọng hơn là tạo điều kiện để cán bộ có kinh nghiệm từ cấp tỉnh trực tiếp làm việc cùng cơ sở, hướng dẫn quy trình, chia sẻ kinh nghiệm xử lý những nhiệm vụ mới và hỗ trợ đội ngũ tại chỗ từng bước nâng cao năng lực.

Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Điện Biên Nguyễn Tiến Đạt (Ảnh: NVCC).

     Nói cách khác, lực lượng tăng cường không chỉ đến để "làm thay", mà còn để "làm cùng" và "chuyển giao" cách làm cho cán bộ cơ sở.

     Thực tiễn một năm qua cho thấy cách làm này đã giúp nhiều xã vùng cao, vùng biên giới nhanh chóng ổn định tổ chức, duy trì hoạt động liên tục ngay trong giai đoạn đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời tạo nền tảng để đội ngũ tại chỗ từng bước đáp ứng yêu cầu mới.

     Điều động cán bộ chỉ có thể giải quyết khó khăn trước mắt. Làm thế nào để các xã thực sự làm chủ được khối lượng công việc mới thay vì phụ thuộc vào lực lượng tăng cường?

     Chúng tôi xác định ngay từ đầu rằng biệt phái cán bộ chỉ là giải pháp hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp. Điều quan trọng hơn là phải giúp đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từng bước tự đảm đương được nhiệm vụ.

     Vì vậy, cùng với tăng cường nhân lực, Sở Nội vụ đã phối hợp với các sở, ngành tổ chức nhiều đợt tập huấn, hướng dẫn trực tiếp về phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, quản lý cán bộ, công chức, quản lý biên chế, tổ chức bộ máy cũng như kỹ năng xử lý công việc trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

     Điều chúng tôi hướng đến không phải là truyền đạt quy định một chiều mà là giải quyết những tình huống cụ thể phát sinh từ thực tiễn. Cán bộ cấp xã gặp khó ở đâu thì được hướng dẫn ngay ở đó để có thể áp dụng vào công việc hằng ngày. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là vừa triển khai, vừa hướng dẫn, vừa tháo gỡ ngay tại cơ sở, không để những vướng mắc nhỏ tích tụ thành điểm nghẽn lớn trong quá trình vận hành.

     Có nghĩa là thay vì chờ các địa phương báo cáo khó khăn, tỉnh chủ động xuống tận cơ sở?
     Đúng vậy. Với một tỉnh miền núi như Điện Biên, nếu chỉ ngồi chờ báo cáo thì nhiều vấn đề sẽ không được nhận diện đầy đủ hoặc khi phát hiện thì đã ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, chúng tôi duy trì việc theo dõi thường xuyên tình hình vận hành tại các xã, phường; chủ động tổng hợp các khó khăn theo từng nhóm lĩnh vực để tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo xử lý hoặc kiến nghị các bộ, ngành Trung ương tháo gỡ nếu vượt thẩm quyền.

    Nỗ lực vận hành chính quyền địa phương 2 cấp thông suốt
(Ảnh minh họa: Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên),

     Cách làm này giúp nhiều bất cập được phát hiện từ thực tiễn, xử lý ngay khi mới phát sinh, hạn chế tình trạng ách tắc trong giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp.

     Tôi cho rằng đây cũng là một yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khi phân cấp mạnh hơn cho cơ sở thì cấp tỉnh cũng phải thay đổi phương thức quản lý, không chỉ ban hành chủ trương mà còn phải đồng hành trong quá trình tổ chức thực hiện.

     Lời giải căn cơ

     Theo ông, đâu là giải pháp căn cơ nhất để giải quyết bài toán nhân lực của các xã vùng cao trong những năm tới?

     Nếu chỉ dựa vào lực lượng tăng cường thì sẽ không thể đáp ứng yêu cầu lâu dài.
Điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có đủ năng lực để thực hiện tốt những nhiệm vụ được phân cấp ngay tại địa phương mình.

     Vì vậy, Sở Nội vụ đang tiếp tục tham mưu UBND tỉnh hoàn thiện vị trí việc làm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ theo hướng chuyên nghiệp, có khả năng xử lý nhiều lĩnh vực công việc và thích ứng với yêu cầu quản trị hiện đại.

     Cùng với đó là tiếp tục rà soát việc phân cấp, phân quyền theo nguyên tắc giao nhiệm vụ phải gắn với nguồn lực, điều kiện thực hiện, trách nhiệm của từng cấp và cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng. Chỉ khi quyền hạn đi đôi với nguồn lực thì cấp xã mới có thể phát huy đầy đủ vai trò của mình.

     Nhìn từ thực tiễn một năm qua, ông rút ra điều gì quan trọng nhất trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở một tỉnh miền núi, biên giới như Điện Biên?

     Thực tiễn cho thấy, việc sắp xếp tổ chức bộ máy mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quyết định hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính là chất lượng đội ngũ trực tiếp thực thi nhiệm vụ ở cơ sở.

Giám đốc Sở Nội vụ làm việc với các xã, phường để đảm bảo nhân lực hoạt động cấp xã (Ảnh: NVCC).

     Đối với những địa phương vùng cao, vùng biên giới như Điện Biên, khoảng cách lớn nhất nhiều khi không nằm ở địa lý mà nằm ở năng lực thực thi. Vì vậy, khi giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã thì tỉnh cũng phải có trách nhiệm chuẩn bị nguồn nhân lực tương xứng, từ bổ sung lực lượng trong giai đoạn đầu đến đào tạo, bồi dưỡng để đội ngũ tại chỗ có thể tự đảm đương công việc về lâu dài.

     Đó cũng là mục tiêu mà Điện Biên đang kiên trì theo đuổi: Không chỉ xây dựng một bộ máy tinh gọn, mà quan trọng hơn là xây dựng được đội ngũ đủ năng lực để bộ máy ấy vận hành hiệu quả, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Xin trân trọng cảm ơn ông!